Si të Zgjedhësh Franshizën e Duhur: Kontrollet Para se të Firmosësh

Si zgjidhet franshiza e duhur?

Franshiza e duhur zgjidhet duke krahasuar disa rrjete njëkohësisht, jo duke u dashuruar me markën e parë që të bind. Kontrolli duhet të mbulojë tre fusha: solidritetin e franshizëdhënësit, përvojën reale të atyre që janë tashmë brenda rrjetit dhe kushtet ekonomike e kontraktuale të propozuara. Vetëm pasi këto tre pika janë të qarta ka kuptim të flitet për firmosje.

Shumë aspirantë franshizëmarrës firmosin nën presionin e entuziazmit të takimit të parë, pa i verifikuar këto elemente. Kjo guidë jep një listë konkrete kontrollesh dhe pyetjesh që duhen bërë përpara se të hyhet në një rrjet franshize.

Sa kohë duhet të ketë ekzistuar rrjeti para se t\u2019i besosh?

Nuk ka një moshë minimale të detyrueshme, por një rrjet që ekziston prej pak kohësh ka natyrshëm më pak të dhëna për t\u2019u verifikuar. Kjo nuk e diskualifikon automatikisht një franshizë të re, por kërkon kujdes shtesë dhe pyetje më të hollësishme drejtuar franshizëdhënësit.

Çfarë të pyesësh për historikun

• Prej sa vitesh funksionon modeli i biznesit, jo vetëm marka
• Prej sa vitesh është ofruar formula e franshizës (mund të jetë më e re se vetë biznesi)
• Sa pika ka aktualisht rrjeti dhe në cilat zona gjeografike
• Sa pika janë hapur në tre vitet e fundit dhe sa prej tyre janë ende aktive

Pse ka rëndësi numri i pikave të mbyllura

Çdo rrjet mund të ketë pasur mbyllje, edhe ai serioz: një pikë mund të mbyllet për arsye personale të franshizëmarrësit, jo domosdoshmërisht për dështim të modelit. Ajo që duhet kuptuar është arsyeja specifike e çdo mbyllje. Nëse franshizëdhënësi shmang përgjigjen ose e minimizon temën pa shpjegime, kjo është vetë një sinjal për t\u2019u marrë parasysh.

Pse duhet të flasësh me franshizëmarrës që janë tashmë brenda rrjetit?

Sepse ata kanë përvojën praktike që asnjë prezantim komercial nuk mund ta zëvendësojë: si funksionon mbështetja e vërtetë, sa realiste ishin parashikimet fillestare dhe çfarë vështirësish nuk përmenden në takimet zyrtare. Një bisedë e drejtpërdrejtë me disa franshizëmarrës aktualë zbulon shpesh detaje që nuk shfaqen në asnjë material marketingu.

Si të organizosh bisedat

• Kërko nga franshizëdhënësi një listë kontaktesh të franshizëmarrësve aktualë, jo vetëm ata të përzgjedhur prej tij si «rastet e suksesit»
• Kontakto edhe pika që nuk janë sugjeruar drejtpërdrejt, kur është e mundur t\u2019i identifikosh vetë
• Pyet për mbështetjen fillestare, formimin, komunikimin e vazhdueshëm me qendrën dhe kohën e përgjigjeve në raste problemesh

Pse është veçanërisht e vlefshme të flasësh me dikë që ka lënë rrjetin

Një franshizëmarrës që ka vendosur të mos vazhdojë më ka zakonisht më pak arsye për t\u2019u treguar diplomatik dhe mund të ndajë hapur arsyet reale të largimit: mospërputhje me pritshmëritë, kushte kontraktuale të vështira, mungesë mbështetjeje ose thjesht ndryshim të planeve personale. Vlerësimi i tij ndihmon të kuptohet nëse problemi ishte i modelit apo i rrethanave specifike.

Si verifikohet solidriteti i franshizëdhënësit në regjistrat publikë?

Solidriteti verifikohet duke kontrolluar të dhënat e shoqërisë pranë Qendrës Kombëtare të Biznesit (QKB) dhe, kur bëhet fjalë për rrjete jashtë Shqipërisë, edhe pranë burimeve ndërkombëtare si Open Corporates Albania. Këto burime tregojnë që kompania ekziston realisht, prej sa kohësh, cila është forma e saj juridike dhe nëse ka ndryshime të shpeshta administratorësh apo emrash tregtarë.

Çfarë të kontrollosh konkretisht

• Data e regjistrimit të shoqërisë dhe përputhja e saj me atë që deklarohet gojarisht
• Objekti i veprimtarisë dhe nëse përputhet me atë që propozohet si franshizë
• Ndryshimet e shpeshta të emrit tregtar ose të administratorit, që mund të sinjalizojnë ristrukturime problematike
• Ekzistenca e procedurave gjyqësore publike të njohura, kur informacioni është i disponueshëm

Ky kontroll nuk zëvendëson një këshillim ligjor të mirëfilltë, por jep një bazë objektive për t\u2019u shtuar përshtypjeve nga takimet dhe prezantimet komerciale.

Kush jep territorin dhe me çfarë garancish?

Territori caktohet nga franshizëdhënësi sipas kritereve që ndryshojnë nga rrjeti në rrjet: densiteti i popullsisë, prania e konkurrentëve, distanca minimale nga pika më e afërt e të njëjtit rrjet. Ajo që ka rëndësi reale për franshizëmarrësin është nëse ekziston një garanci ekskluziviteti e shkruar, jo thjesht një premtim verbal.

Pyetje thelbësore mbi territorin

• A ka ekskluzivitet territorial dhe si përcaktohet konkretisht kufiri i tij
• A mund franshizëdhënësi të hapë një pikë tjetër (të vetën ose të një franshizëmarrësi tjetër) brenda po asaj zone
• Çfarë ndodh nëse rrjeti vendos të ndryshojë strategjinë territoriale në të ardhmen
• A është ekskluziviteti i shkruar qartë në kontratë apo mbetet një marrëveshje informale

Sipas Kodit Civil (Ligji nr. 7850/1994), neni 1059, kontrata e franshizës duhet të jetë domosdoshmërisht me shkrim: çdo kusht mbi territorin që nuk gjendet i formalizuar në kontratë nuk ka vlerë detyruese, pavarësisht se çfarë është thënë në takime.

Si lexohen tarifat pa lënë asgjë pa u kontrolluar?

Tarifat lexohen rresht për rresht, duke veçuar tarifën fillestare një herë e përgjithmonë nga tarifat mujore ose periodike që vazhdojnë gjatë gjithë kohëzgjatjes së kontratës. Është e rëndësishme të kuptohet çfarë përfshin secila tarifë dhe çfarë, përkundrazi, mbetet kosto shtesë e veçantë.

Zërat për t\u2019u verifikuar

• Tarifa fillestare dhe çfarë përfshin realisht (formim, licencë, materiale, asistencë në hapje)
• Tarifa mujore ose royalty dhe baza mbi të cilën llogaritet (xhiro fikse apo përqindje)
• Kontribute shtesë për marketing, të veçanta nga tarifa mujore
• Kosto të rinovimit të kontratës apo penalitete në rast rinovimi ose zgjidhjeje të parakohshme

Për një analizë të plotë të zërave të investimit, ka kuptim të thellohet leximi krahas informacioneve mbi kontratën e franshizës para nënshkrimit.

Cilat pyetje duhen mbajtur për takimin e parë me franshizëdhënësin?

Takimi i parë duhet përdorur për të mbledhur fakte të verifikueshme, jo vetëm për të dëgjuar një prezantim. Një listë pyetjesh e përgatitur paraprakisht ndihmon të mos harrohet asgjë nën ndikimin e entuziazmit të momentit.

• Sa pika ka rrjeti sot dhe sa kishte tre vjet më parë
• Sa pika janë mbyllur dhe pse, rast pas rasti
• A mund të kem kontakte të drejtpërdrejta me franshizëmarrës aktualë, të zgjedhur edhe prej meje
• Çfarë mbështetjeje ofrohet pas hapjes, jo vetëm gjatë formimit fillestar
• Si përcaktohet dhe garantohet territori
• Cilat janë të gjitha tarifat, të shkruara, pa asnjë kosto të nënkuptuar verbalisht
• Çfarë ndodh në rast mosmarrëveshjeje apo dëshire për të lënë rrjetin

Krahasimi i disa rrjeteve në sektorë të ndryshëm, si p.sh. arsimi me Helen Doron English, shërbimet imobiliare me Century 21 ose sektori i ushqimit me OPA Greek Street Food, ndihmon të kuptohet se sa ndryshojnë kriteret e vlerësimit nga sektori në sektor, edhe pse metoda e kontrollit mbetet e njëjtë.

Si mbahesh i përditësuar pasi ke bërë përzgjedhjen fillestare?

Ndjekja e vazhdueshme e tregut ndihmon të kuptohet nëse rrjeti i zgjedhur vazhdon të rritet në mënyrë të shëndetshme edhe pas nënshkrimit të kontratës. Konsultimi periodik i lajmeve të franshizës dhe i seksionit me rrjetet e disponueshme jep një pamje të përgjithshme të tendencave të sektorit, e dobishme edhe për krahasime të ardhshme.