Wat is goodwill bij een handelszaak en waarom moet u ze berekenen?
Goodwill is het deel van de prijs van een handelszaak dat niet overeenkomt met de boekhoudkundige waarde van de activa, maar met de verwachte toekomstige rendabiliteit: klantenbestand, reputatie, ligging, lopende contracten en de kwaliteit van de franchiseformule spelen hierin mee. Wie een handelszaak overneemt of verkoopt, moet deze goodwill becijferen om tot een eerlijke en verdedigbare prijs te komen. Zonder onderbouwde berekening riskeert u te veel te betalen, of net te weinig te vragen als verkoper.
In de praktijk gebruikt men in België geen uniforme wettelijke formule. Er bestaan wel enkele courante waarderingsmethodes die elkaar aanvullen en die, samen met een kritische blik van een boekhouder of bedrijfsrevisor, tot een realistisch cijfer leiden.
Welke methodes gebruikt men in België om goodwill te berekenen?
De drie meest toegepaste methodes zijn de multiple op EBITDA, de omzetmultiple per sector en de rendementswaarde. Elke methode vertrekt vanuit een andere invalshoek, en in de praktijk combineert men ze vaak om een waarderingsvork te bepalen in plaats van één absoluut cijfer.
Multiple op EBITDA
Deze methode vertrekt van de EBITDA (bedrijfsresultaat vóór afschrijvingen, intresten en belastingen) van de laatste jaren en vermenigvuldigt dat cijfer met een factor die afhangt van de sector, de groeivooruitzichten en het risiconiveau. Een stabiele, goed lopende franchisezaak met terugkerende klanten krijgt doorgaans een hogere multiple dan een zaak met sterk wisselende resultaten. Het is belangrijk om de EBITDA te normaliseren: eenmalige kosten of opbrengsten, een abnormaal hoog of laag loon van de zelfstandige uitbater, en niet-operationele elementen moeten eruit gefilterd worden.
Omzetmultiple per sector
Voor sommige sectoren, zoals horeca of detailhandel, gebruikt men liever een multiple op de omzet, uitgedrukt als een percentage van de jaarlijkse omzet. Dit percentage verschilt sterk van sector tot sector en hangt af van de typische marges en kostenstructuur. Deze methode is eenvoudiger toe te passen wanneer de winstcijfers minder betrouwbaar of minder vergelijkbaar zijn, maar houdt minder rekening met de werkelijke rendabiliteit van de zaak.
Rendementswaarde
De rendementswaarde berekent de waarde van de handelszaak op basis van het verwachte toekomstige rendement, verdisconteerd tegen een percentage dat het risico van de investering weerspiegelt. Hoe hoger het risico, hoe hoger het gehanteerde rendementspercentage en hoe lager de uiteindelijke waardering. Deze methode wordt vaak gebruikt als controlemiddel naast de multiples, om na te gaan of het bekomen bedrag ook houdbaar is in het licht van een realistisch toekomstscenario.
Welke factoren beïnvloeden de uiteindelijke goodwill-waarde?
De uiteindelijke waarde hangt af van een combinatie van kwantitatieve en kwalitatieve elementen, en niet enkel van een rekenformule. Volgende factoren spelen doorgaans een rol:
- De ligging en de staat van de vestiging, inclusief de duur en voorwaarden van de handelshuurovereenkomst
- De stabiliteit en groei van de omzet over de laatste boekjaren
- De afhankelijkheid van de zaak van de huidige uitbater (persoonlijke klantenbinding)
- De voorwaarden van de franchiseovereenkomst, inclusief resterende looptijd, instapgeld en royalty's
- De concurrentiepositie binnen het franchisenetwerk en de ruimere markt
- Eventuele lopende geschillen, schulden of verplichtingen die aan de handelszaak verbonden zijn
Bij de overname van een franchisezaak is het bijzonder belangrijk om ook de voorwaarden van de franchiseformule zelf te analyseren: een sterk merk met een uitgebreid aanbod aan franchiseformules en bewezen ondersteuning weegt mee in de waardering, net als de reputatie en groei van het netwerk.
Waarom moet u de waardering laten controleren door een boekhouder of bedrijfsrevisor?
Een boekhouder of bedrijfsrevisor kan de cijfers objectief toetsen, de normalisaties van de EBITDA nazien en de gehanteerde multiples vergelijken met wat gangbaar is in de sector. Dit is geen overbodige luxe: als kandidaat-overnemer of verkoper mist u vaak de nodige afstand om zelf correct in te schatten of een multiple te optimistisch of net te voorzichtig is. Een externe, onafhankelijke blik verhoogt bovendien de geloofwaardigheid van het cijfer tegenover een bank of een tegenpartij bij de onderhandeling.
Wat doet de boekhouder concreet?
De boekhouder analyseert de jaarrekeningen, herwerkt de resultaten waar nodig en gaat na of het ondernemingsnummer (KBO) en btw-nummer van de handelszaak overeenstemmen met een gezonde en actieve zelfstandige activiteit. Hij of zij kijkt ook naar de evolutie van de werkkapitaalbehoefte en naar eventuele verborgen passiva die de waarde kunnen drukken.
Wat voegt een bedrijfsrevisor toe?
Een bedrijfsrevisor wordt vaak ingeschakeld bij grotere overnames of wanneer banken een onafhankelijke waardering eisen als voorwaarde voor financiering. Hij voert een diepgaandere analyse uit, vergelijkbaar met een beperkte due diligence, en kan een formeel waarderingsverslag opstellen dat als basis dient voor de onderhandelingen en voor het financieel plan dat u aan uw bank voorlegt.
Hoe past de goodwill-berekening in het overnametraject van een franchisezaak?
De goodwill-berekening is één stap in een breder overnametraject dat begint met de analyse van de franchiseformule en eindigt met de ondertekening van de overeenkomst. Bij de overname van een bestaande franchisevestiging ontvangt de kandidaat-franchisenemer normaal gezien tijdig het Precontractueel Informatiedocument (PID), zoals voorzien in Boek X, Titel 2 van het Wetboek van economisch recht, samen met het ontwerp van de franchiseovereenkomst. Dit document geeft u bijkomende informatie om de waardering in perspectief te plaatsen, naast de cijfers die u zelf of via uw boekhouder analyseert.
Voor wie nog op zoek is naar de geschikte formule, is het nuttig om verschillende sectoren te vergelijken: van horecaconcepten zoals Sushi Daily of Pokawa, tot diensten zoals MBE of IWG. Elke sector heeft zijn eigen typische omzetmultiples en rendabiliteitsprofiel, wat rechtstreeks weerspiegeld wordt in de goodwill-waardering bij een overname.
Wie zich wil informeren over marktevoluties en overnamecases, kan ook regelmatig de laatste franchisenieuws raadplegen, waar overnames en groeicijfers van bestaande ketens vaak besproken worden.