Wat houdt het instemmingsrecht van de franchisenemer in?
Het instemmingsrecht houdt in dat een franchisegever bepaalde besluiten niet eenzijdig mag doorvoeren als deze een substantiële invloed hebben op de exploitatie van franchisenemers. Dit recht is vastgelegd in artikel 7:921 van het Burgerlijk Wetboek, onderdeel van de Wet franchise die sinds 1 januari 2021 geldt. Concreet betekent dit dat een franchisegever voor ingrijpende wijzigingen van de formule, of voor besluiten die financieel zwaar doorwerken, instemming moet vragen aan een meerderheid van de betrokken franchisenemers of hun vertegenwoordiging.
Het instemmingsrecht is geen vrijbrief om elke beslissing van de franchisegever te blokkeren. Het gaat specifiek om wijzigingen die vooraf zijn omschreven in de franchiseovereenkomst of die een bepaalde drempelwaarde overschrijden. Wie een franchiseformule overweegt, doet er goed aan om dit onderdeel van het contract grondig te laten toetsen voordat de aanvangsinvestering wordt gedaan.
Wat is de drempelwaarde en hoe wordt die bepaald?
De drempelwaarde is het bedrag of percentage dat in de franchiseovereenkomst is afgesproken als grens waarboven een wijziging instemming vereist. Deze grens wordt per formule individueel vastgesteld en is dus geen vast wettelijk bedrag; de wet verplicht wel dat deze drempel inzichtelijk en vooraf overeengekomen is.
Waarom verschilt de drempelwaarde per franchiseketen
Een kleine formule met een beperkt aantal vestigingen kan andere afspraken maken dan een grote, landelijke keten. De drempelwaarde hangt samen met de gemiddelde omzet, de marges binnen de sector en de impact die een investering kan hebben op een individuele onderneming. Daarom is het belangrijk om bij elke franchiseformule afzonderlijk te vragen hoe deze drempel is vastgesteld en of deze in verhouding staat tot de eigen inbreng die je als franchisenemer doet.
Wat gebeurt er als de drempel niet wordt gehaald
Wijzigingen die onder de drempelwaarde blijven, kan de franchisegever in beginsel zelfstandig doorvoeren, zonder formele instemmingsprocedure. Dat wil niet zeggen dat overleg dan overbodig is: veel franchisegevers kiezen er bewust voor om ook kleinere aanpassingen te bespreken met hun franchisenemers, om draagvlak te behouden binnen het netwerk.
Welke wijzigingen van de formule vereisen instemming?
Wijzigingen die de kern van de franchiseformule raken en die structureel doorwerken in de exploitatie van de onderneming, vallen doorgaans onder het instemmingsrecht. Denk aan aanpassingen van het verdienmodel, de introductie van nieuwe verkoopkanalen of ingrijpende aanpassingen aan het assortiment of de dienstverlening die de formule aanbiedt.
Bezorgkanaal toevoegen aan de formule
Het introduceren van een nieuw bezorgkanaal kan grote gevolgen hebben voor de omzetstromen binnen een vestiging. Als de franchisegever besluit een centraal bezorgplatform op te zetten dat via de formule zelf loopt, kan dit de rol van de fysieke vestiging veranderen en de verhouding tussen online en offline omzet verschuiven. Dit type wijziging raakt direct het verdienmodel en kan daarom binnen het instemmingsrecht vallen, afhankelijk van de drempelwaarde en de precieze formulering in de overeenkomst.
Eigen webshop van de formule
Wanneer een franchisegever een eigen webshop opzet die rechtstreeks aan consumenten verkoopt binnen hetzelfde verzorgingsgebied als de vestigingen, ontstaat er mogelijk interne concurrentie. Dit raakt de exploitatie van franchisenemers rechtstreeks en is een voorbeeld van een wijziging die vaak wordt getoetst aan het instemmingsrecht, zeker als de webshop dezelfde producten of diensten aanbiedt als de fysieke onderneming.
Nieuwe vestiging dichtbij een bestaande onderneming
Het openen van een nieuwe vestiging in de nabijheid van een bestaande franchisenemer kan het klantenbestand en daarmee het resultaat van die onderneming beïnvloeden. Afhankelijk van de afspraken over exclusiviteit van het rayon of verzorgingsgebied, kan dit onderwerp zijn van overleg of zelfs instemming, vooral als de franchiseovereenkomst hierover specifieke bepalingen bevat.
Wat zijn afgeleide formules en waarom tellen ze mee?
Afgeleide formules zijn varianten op de hoofdformule die de franchisegever naast of binnen het bestaande netwerk introduceert, bijvoorbeeld een goedkopere sublijn, een digitaal-only concept of een aangepast format voor kleinere steden. Deze afgeleide formules kunnen direct concurreren met bestaande vestigingen of het imago van de oorspronkelijke formule beïnvloeden.
Omdat afgeleide formules vaak gebruikmaken van dezelfde naam, hetzelfde label of dezelfde centrale inkoop, kan de introductie ervan grote gevolgen hebben voor franchisenemers die al jaren in de bestaande formule investeren. Daarom worden afgeleide formules in veel franchiseovereenkomsten expliciet genoemd als categorie die onder het instemmingsrecht valt, of op zijn minst onderwerp van verplicht overleg is.
Hoe werkt het overleg en de vertegenwoordiging van franchisenemers?
Overleg verloopt doorgaans via een formeel orgaan, zoals een franchiseraad of een vertegenwoordigende groep franchisenemers, die namens het netwerk met de franchisegever in gesprek gaat. Deze vertegenwoordiging zorgt ervoor dat niet elke individuele franchisenemer apart hoeft te worden geraadpleegd, wat het proces praktisch beheersbaar maakt zonder het instemmingsrecht uit te hollen.
De rol van een franchiseraad
Een franchiseraad bestaat meestal uit een aantal gekozen franchisenemers die het netwerk vertegenwoordigen in overleg met de franchisegever. Deze raad beoordeelt voorgestelde wijzigingen, vraagt om onderbouwing en kan namens de groep instemming geven of onthouden. Het functioneren van zo'n raad hangt sterk af van hoe de franchiseovereenkomst dit heeft vastgelegd en hoe actief franchisenemers hierin participeren.
Wat als er geen overeenstemming wordt bereikt
Als franchisegever en franchisenemers het niet eens worden over een voorgestelde wijziging, kan dit leiden tot een geschil dat uiteindelijk aan de rechter wordt voorgelegd. Voordat het zover komt, is het gebruikelijk dat partijen eerst proberen om via bemiddeling of aanvullend overleg tot een oplossing te komen, omdat een langdurig conflict zowel de formule als individuele ondernemingen schaadt.
Hoe controleer je het instemmingsrecht voordat je tekent?
Je controleert het instemmingsrecht door de franchiseovereenkomst te laten doorlichten op de precieze formulering van de drempelwaarde, de definitie van wijzigingen die onder het instemmingsrecht vallen en de manier waarop overleg en vertegenwoordiging zijn geregeld. Dit onderzoek hoort thuis in de precontractuele fase, tijdens de standstillperiode van vier weken voordat je de overeenkomst ondertekent.
Vragen die je aan de franchisegever stelt
- Hoe is de drempelwaarde vastgesteld en wordt deze periodiek herzien?
- Welke wijzigingen zijn in het verleden ter instemming voorgelegd aan franchisenemers?
- Is er een actieve franchiseraad en hoe vaak komt deze bijeen?
- Wat gebeurt er met afgeleide formules die al in ontwikkeling zijn?
Een grondige check van deze clausules hoort samen met andere onderdelen van het contract te worden beoordeeld, bij voorkeur met juridische ondersteuning die bekend is met de Wet franchise. Een overzicht van beschikbare franchiseformules en hun voorwaarden geeft een goed startpunt om verschillende ketens met elkaar te vergelijken, terwijl actuele ontwikkelingen te volgen zijn via de franchisenieuws-pagina.