Wat is een non-concurrentiebeding in franchise precies?
Een non-concurrentiebeding in een franchiseovereenkomst is een afspraak die de franchisenemer beperkt in het opstarten of voortzetten van concurrerende activiteiten, zowel tijdens als na afloop van het contract. Het postcontractuele beding is het deel dat blijft gelden nadat de franchiseovereenkomst is geëindigd, bijvoorbeeld door opzegging of het niet verlengen van de overeenkomst. Sinds de invoering van de Wet franchise op 1 januari 2021 is dit beding niet langer vrij invulbaar: artikel 7:920 van het Burgerlijk Wetboek stelt harde grenzen aan duur, gebied en reikwijdte.
Voor een franchisenemer die aan het einde van een samenwerking staat, is dit cruciale informatie. Je wilt weten of je in je eigen pand of regio een andere onderneming mag starten, of je klanten mag benaderen en of je personeel mee mag nemen naar een nieuwe activiteit. Het antwoord hangt grotendeels af van hoe het beding in jouw franchiseovereenkomst is geformuleerd en of dat beding wel voldoet aan de wettelijke eisen.
Hoe lang mag een postcontractueel non-concurrentiebeding duren?
Een postcontractueel non-concurrentiebeding mag op grond van artikel 7:920 BW maximaal één jaar duren na het einde van de franchiseovereenkomst. Een langere termijn is niet toegestaan en kan door de rechter worden vernietigd of beperkt. Dit is een van de duidelijkste grenzen die de Wet franchise heeft toegevoegd aan de eerdere, grotendeels contractvrije praktijk.
Wat betekent dit concreet voor jou
Na die periode van één jaar vervalt de beperking automatisch, ongeacht wat er in de overeenkomst staat. Dat betekent dat je na afloop van dat jaar in principe vrij bent om een concurrerende onderneming te starten, ook in hetzelfde gebied waarin je eerder actief was als franchisenemer.
- Een beding van bijvoorbeeld twee of drie jaar is in strijd met de wet en in zoverre niet afdwingbaar.
- De termijn van een jaar gaat in op het moment dat de franchiseovereenkomst daadwerkelijk eindigt, niet op het moment van opzegging.
- Ook als de franchisegever een langere termijn had opgenomen vóór 2021, geldt voor overeenkomsten die onder de wet vallen de maximale termijn van een jaar.
Voor welk gebied geldt het beding?
Het non-concurrentiebeding mag alleen betrekking hebben op het gebied waarin de franchisenemer feitelijk actief was op grond van de franchiseovereenkomst. Een beperking die zich uitstrekt over heel Nederland terwijl je onderneming slechts in één regio of stad actief was, gaat verder dan wettelijk is toegestaan. Dit uitgangspunt sluit aan bij de gedachte dat een beding alleen zo ver mag reiken als nodig is om een gerechtvaardigd belang van de franchisegever te beschermen.
Wat dit betekent voor je pand en je nieuwe plannen
Praktisch gezien kan dit betekenen dat je elders in het land, buiten je oorspronkelijke werkgebied, wél een vergelijkbare onderneming mag starten direct na afloop van het contract. Binnen je eigen gebied blijft de beperking echter gelden tot de maximale termijn van een jaar is verstreken. Dit speelt bijvoorbeeld een rol als je hetzelfde pand wilt aanhouden voor een nieuwe, andere formule: dan moet je goed nagaan of die nieuwe activiteit als concurrerend wordt aangemerkt binnen het afgebakende gebied.
- Check in de overeenkomst exact hoe het gebied is omschreven: een postcode, een straal in kilometers of een regio-indeling.
- Een te ruim geformuleerd gebied kan reden zijn om het beding (gedeeltelijk) aan te vechten.
- Verhuizen van je onderneming naar een ander gebied kan gevolgen hebben voor de vraag of het beding nog van toepassing is.
Op welke activiteiten mag het beding betrekking hebben?
Het non-concurrentiebeding mag alleen zien op goederen en diensten die concurreren met die waarvoor de franchiseovereenkomst gold, niet op elke willekeurige ondernemersactiviteit. Dit betekent dat je na afloop van het contract in beginsel vrij bent om een onderneming te starten in een heel andere branche, zelfs binnen hetzelfde gebied en binnen de termijn van een jaar.
Waarom reikwijdte zo belangrijk is
Een franchisegever kan niet via een breed geformuleerd beding voorkomen dat een voormalige franchisenemer helemaal onderneemt. Het beding beschermt specifiek de formule, de klantenkring en het concept waarmee je als franchisenemer hebt gewerkt, niet het ondernemerschap als zodanig.
- Vraag jezelf af of de nieuwe activiteit die je overweegt daadwerkelijk concurrerend is met de oorspronkelijke franchiseformule.
- Een beding dat elke vorm van ondernemen verbiedt, gaat verder dan de wet toestaat.
- Twijfel je over de afbakening, laat de formulering dan beoordelen voordat je een nieuwe onderneming inschrijft bij de Kamer van Koophandel.
Moet het non-concurrentiebeding schriftelijk zijn vastgelegd?
Ja, het non-concurrentiebeding moet schriftelijk zijn overeengekomen om geldig te zijn. Een mondelinge afspraak of een verwijzing naar een beding dat niet duidelijk in de franchiseovereenkomst of een bijlage is opgenomen, biedt onvoldoende basis om de franchisenemer na afloop te binden.
Wat dit betekent bij een geschil
Bij twijfel over de inhoud of reikwijdte van het beding is het schriftelijke document leidend. Dit is ook de reden waarom het belangrijk is om, al bij het aangaan van de franchiseovereenkomst en zeker tijdens de verplichte standstillperiode van vier weken, goed te kijken naar de exacte formulering van dit beding en niet pas wanneer het contract eindigt.
Wat betekent dit voor je personeel en je klanten?
Het non-concurrentiebeding zelf regelt primair de concurrerende activiteiten van de franchisenemer, niet automatisch het personeel of de klantrelaties, al kunnen hierover aanvullende afspraken in de overeenkomst staan. Voor personeel geldt dat afzonderlijke arbeidsrechtelijke bepalingen, zoals een concurrentiebeding in de arbeidsovereenkomst van een werknemer, los staan van het franchiserechtelijke beding tussen franchisegever en franchisenemer.
Klanten meenemen naar een nieuwe onderneming
Of je klanten mag benaderen hangt sterk af van de concrete formulering in jouw overeenkomst en van de vraag of dit als concurrerende activiteit wordt gezien binnen het afgebakende gebied en de looptijd van het beding. Dit is bij uitstek een punt waarover onduidelijkheid kan ontstaan, en waar een zorgvuldige lezing van de overeenkomst nodig is voordat je stappen zet.
- Bekijk of er een apart klantenbestand-beding of geheimhoudingsbeding naast het non-concurrentiebeding is opgenomen.
- Ga na of personeelsleden eigen concurrentiebedingen hebben die los van de franchiseovereenkomst blijven gelden.
- Leg afspraken over de overdracht van het pand, inventaris of personeel bij voorkeur vast in een beëindigingsovereenkomst.
Wat kun je doen als je twijfelt aan de geldigheid van het beding?
Je kunt de formulering van het beding laten toetsen aan de eisen van artikel 7:920 BW: duur, gebied, reikwijdte en schriftelijke vastlegging. Voldoet het beding niet aan een van deze eisen, dan kan dit reden zijn om de afdwingbaarheid ervan te betwisten, eventueel met juridische ondersteuning.
Wie zich oriënteert op een nieuwe franchiseformule doet er goed aan dit soort bedingen al vóór ondertekening goed te laten doorlichten. Op het overzicht van franchiseformules vind je voorbeelden van diverse ketens, van Kwalitaria tot Curves, waarbij de voorwaarden onderling sterk kunnen verschillen. Blijf daarnaast op de hoogte via het laatste franchisenieuws, zodat je weet hoe de regelgeving zich in de praktijk ontwikkelt.